Herstel laat zich niet dwingen - wat we leerden van ons symposium

Wat vraagt herstel werkelijk? Die ene vraag bracht woensdag ouders, wetenschappers, bestuurders en vrijwilligers bij elkaar op ons symposium Herstel laat zich niet dwingen. Onder leiding van Karim Amghar stond het verhaal van ouders centraal. De boodschap Cleaske Werkhoven, Karima Ouadid en Ketoura Dieko was glashelder: herstel is meer dan een bedrag op je rekening. Het vraagt ruimte om gehoord te worden en eigen regie over je eigen proces.

“Onderdeel van herstel is dat je weer zelf kunt bepalen waar je behoefte aan hebt en in welk tempo je verder gaat. Een opgelegde deadline laat daar geen ruimte voor.”  - Ketoura Dieko, Verteller

De praktijk en de wetenschap vertellen hetzelfde verhaal. Ruim 80 procent van de gedupeerde ouders kiest voor de SGH-route: in eigen tempo je verhaal vertellen aan een Luisterend Schrijver, een vrijwilliger uit de samenleving. Het onderzoek Gehoord, Gezien en Financieel Gecompenseerd van dr. Amarins Jansma en prof. dr. Kees van den Bos (Universiteit Utrecht) laat zien waarom dat werkt: niet alleen geld, maar vooral een rechtvaardige, menswaardige behandeling bepaalt of ouders herstellen. Ouders geven de erkenning die zij bij SGH ervoeren een 7,8. Hun vertrouwen in de overheid? Dat blijft steken op een 3,3.

Over die kloof ging het panelgesprek, met Zahra Sebbar (kind van een gedupeerde ouder en oud-RvT-lid van SGH), journalist en tevens Luisterend Schrijver Jeroen Smit en Mounia Arkhouch (wethouder herstel toeslagen in Arnhem en zelf gedupeerde ouder).

“Mensen moeten weer kunnen voelen dat de overheid er voor hen is. Dat vraagt om een fundamentele verandering van het systeem. Om écht te luisteren naar wat mensen zelf vertellen over wat zij nodig hebben. Alleen zo kunnen we het vertrouwen herstellen.” - Jeroen Smit, Luisterend Schrijver 

Wethouder Araya Sumter van Amsterdam benadrukte in haar reflectie op het panelgesprek het belang van menselijk contact. Volgens haar zijn we uit het oog verloren dat de overheid er voor mensen is. Sumter ziet bij ambtenaren de wil om het anders te doen, maar merkt tegelijkertijd dat het systeem hen steeds terugroept. De deadline die vanuit Den Haag wordt opgelegd, is daar een voorbeeld van. 

Pieter Omtzigt hield de zaal in zijn keynote een scherpe spiegel voor. Stop met steeds nieuwe onderzoeken starten, zei hij, en voer de lessen van eerdere parlementaire onderzoeken eindelijk uit. Hij rekende voor dat er na het toeslagenschandaal vier keer zoveel geld is uitgetrokken voor het verbeteren van de overheid als voor het financiële herstel van ouders, en stelde de vraag die bleef hangen: wat heeft dat concreet veranderd? Ook de datakluis van de Belastingdienst kwam voorbij, met miljoenen documenten die jarenlang buiten beeld bleven: hoe kun je vertrouwen op een overheid die niet open is over wat zij over jou weet? In AI zag hij risico’s, maar ook een kans: juist die miljoenen documenten doorzoekbaar maken voor ouders.

We sloten de middag op een prachtige manier af door spoken word artiest Atta de Tolk. Hij raakte met zijn voordracht precies de kern van de middag en wist bovenal alle aanwezigen te raken.

Het moment van het symposium was niet toevallig. Een week eerder debatteerde de Tweede Kamer over de hersteloperatie, en iedereen wil vaart maken, ouders voorop. Maar deze middag liet opnieuw zien: snelheid is niet hetzelfde als haast, en tempo maakt nog geen herstel. We waren blij met de aanwezigheid en open houding van JA21-Kamerlid Simon Ceulemans. Het ministerie van Financiën ontbrak helaas; juist voor hen had deze middag veel inzichten opgeleverd. Zoals Jeroen Smit het treffend zei: eigenlijk zou iedere ambtenaar van het ministerie een keer Luisterend Schrijver moeten zijn. Daarom nodigen we het ministerie nu alvast uit voor ons volgende symposium, in Rotterdam.

Het gesprek gaat door, en iedereen kan meedoen. Wil jij naast een ouder staan? Word Luisterend Schrijver: (Gelijk)waardig Herstel | Luisterend Schrijvers. 

Want herstel laat zich niet dwingen.